Gołoborze - Maciej Siembieda

 

„Grabińska zemsta nie miała początku ani końca.”

„Gołoborze” szturmem podbiło serca czytelników jesienią 2025 roku. Autorem książki jest Maciej Siembieda, który ma ugruntowaną pozycję na rynku wydawniczym i nikomu niczego udowadniać już nie musi. Być może jest to jedna z przesłanek sprawiających, że pisarz może skupić się na pracy, nie przejmując się czynnikami zewnętrznymi. Doczytałam, że książka długo czekała na swoją kolej i jest niezwykle osobistą formą rozliczenia z przeszłością. To chyba trochę jak chodzenie po dawnych śladach i sprawdzanie, czy z perspektywy lat bliska sercu przestrzeń wygląda tak, jak kiedyś sądziliśmy, czy pokrywa się z opowieściami, które mieszkają w nas od zawsze dzięki temu, co nakreślili nam w głowach inni. Myślę, że z wiekiem chętniej wracamy do tego, co już za nami, stajemy się bardziej skłonni do refleksji i poszukiwania odpowiedzi na pytania, które w młodości nie przyszłyby nawet do głowy. Dojrzałość może też nieść ze sobą siłę, by dotrzeć do źródeł konfliktów i niesnasek, które rozlały się na kolejne pokolenia i których brzemię mimowolnie nosimy. Poza tym, żyjąc na własny rachunek, z dala od macierzy, nabieramy dystansu do tego, co z bliska wydawało się niemożliwe do racjonalnego ocenienia i poukładania na nowo.

Tak więc „Gołoborze” to czas rozliczenia, rachunek sumienia dla siebie, czytelników i przeszłości, którą my, Polacy, oceniamy często tak emocjonalnie i hardo. Akcja została osadzona w Górach Świętokrzyskich, które same w sobie są już wyśmienitym tłem książki. To najstarsze góry w Polsce i jeden z najstarszych łańcuchów w Europie. Ich historia liczy ponad 500 mln lat*, więc siłą rzeczy jest tu sporo przestrzeni do snucia ciekawych opowieści zbudowanych na ludowych wierzeniach czy dokonaniach poprzedników. „Gołoborze” obejmuje niezwykle szeroki okres, bo ponad sto lat – od powstania styczniowego po epokę Polski Ludowej. Dla czytelnika ma to same zalety i pozwala lepiej zrozumieć motywacje bohaterów oraz odczuć satysfakcję płynącą z dobrze umotywowanej fabuły. Zadziwiające, w jaki sposób Siembieda potrafi utrzymać uwagę odbiorcy, nie męcząc go i nie wpędzając w intelektualną zadyszkę, mimo iż książka jest naprawdę obszerna. Warto zaznaczyć, że fabuła prowadzona jest z reporterską wręcz starannością i dbałością o szczegóły. Z drugiej jednak strony przyjęta konwencja sprawia, iż czytelnik nie ma najmniejszych nawet złudzeń co do ludzkiej natury. Zło nazywane jest po imieniu i chociaż słowo to nie pada na każdej stronie, jego cień kładzie się na tym tekście od samego początku do końca. Maciej Siembieda w żadnej z przeczytanych przeze mnie książek nie miał skłonności do tłumaczenia winnych, nigdy nie szukał okoliczności łagodzących, skazując swych bohaterów na przyjmowanie kolejnych razów i nieustające zapasy z życiem, co jest tym bardziej wstrząsające, że często inspirowane prawdziwymi wydarzeniami. Nie sposób znaleźć tu nawet śladów sentymentalizmu i łagodzenia przekazu, więc nie jest to lektura dla tych, którzy szukają pocieszenia i ukojenia. To literatura pisana wyraźną, mocną kreską.

„Gołoborze”, bazujące na kanwie waśni pomiędzy dwoma rodami, czyli motywie bardzo już ogranym, może wydawać się propozycją niezbyt oryginalną, jednak zapewniam, że w niczym to nie przeszkadza. Książka jest świadectwem epoki, o której opowiada, i ważnym oraz wyrazistym akcentem, który nie będzie miał krótkiej daty przydatności do użycia ze względu na swoją wartość merytoryczną. Maciej Siembieda tworzy prozę dla ludzi inteligentnych, ciekawskich i lubiących mieć własne zdanie. Nie polecam jej osobom bez poczucia humoru i dystansu, bo nie będą czuły się tutaj komfortowo.

Aby odnaleźć się w przestrzeni „Gołoborza”, należy być otwartym i przygotowanym na deklinację zła aż do wołacza. Zapewniam, że nie pożałujecie!


* Źródło: Góry Świętokrzyskie, Wikipedia, wolna encyklopedia [online]